تاریخچه بنای کعبه (جایگاه کعبه قبل و بعد از اسلام)

تاریخچه بنای کعبه (جایگاه کعبه قبل و بعد از اسلام)

کعبه

کعبه بنایی مکعبی شکل است که ساخته شده از سنگهای سیاه و سخت است . این سنگها از کوه های مکه به ویژه جبل الکعبه در محله شُبَیکه گرفته شده است و از سال ۱۰۴۰ قمری تا امروزه به جا مانده است..

سنگها اندازه های مختلف دارند به طوری که بزرگترین آنها با طول و عرض و ارتفاع ۱۹۰، ۵۰ و ۲۸ سانتیمتر و کوچکترین آنها با طول و عرض ۵۰ و ۴۰ سانتیمتر می باشد.

چهار زاویه کعبه به چهار “رکن” شهرت دارد، هرگاه واژه رکن بدون پسوند به کار رود مقصود از آن رکنی است که حجرالاسود در آن می باشد. مسیر طواف از رکن حجرالاسود شروع می شود تا به رکن عراقی می رسد، سپس به رکن شامی و به رکن یمانی و آنگاه باز به رکن حجرالاسود می رسد.

در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که ” رکن یمانی دری از درهای بهشت است و از روزی که باز شده، بسته نشده است.” همچنین رکن یمانی از بخشهایی است که در آن جا دعا به اجابت می رسد.(اصول کافی)

محلی که برای فاطمه بنت اسد شکافته شد تا به درون کعبه رود و فرزندش علی بن ابی طالب را به دنیا آورد، در کنار رکن یمانی بوده است

پایه ها کعبه از سرب مذاب و استوار ساخته شده است. پیش از تجدید این بنا توسط قریش، خانه خدا دو در داشته است یکی ناحیه شرقی- محل در فعلی و دیگری در ناحیه غربی، که از یکی وارد و از در دیگر خارج می شده اند. اما قریش فقط در ناحیه شرقی آن دری نصب کرد

بعدها ابن زبیر در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده است. این در، تا به حال چند بار عوض شده است .

ساختمان کعبه نیز از سال ۱۰۴۰ تا قرن اخیر تعمیر نشده بود، ولی در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ تعمیراتی در آن انجام شد.

تاریخ کعبه

بر اساس قرآن کریم، کعبه توسط حضرت ابراهیم (ع) و پسر ایشان حضرت اسماعیل (ع) ساخته شده است.

وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ؛ و هنگامى که ابراهیم و اسماعیل پایه‏هاى خانه [کعبه] را بالا مى‏بردند [مى‏گفتند] اى پروردگار ما از ما بپذیر که در حقیقت تو شنواى دانایى (سوره بقره ایه ۱۲۷)

در زمان حضرت محمد (ص) قبلیه قریش متصدی کعبه بودند که در آن زمان معبد بت های قبیله های عربی محسوب  میشد. عربهای بادیه نشین و ساکنان دیگر شهرها هر سال برای عبادت و داد و ستد به شهر مکه می رفتند . مکه به عنوان سرزمین لم یزرع توصیف شده که زندگی در آن سخت و دشواربود. در حقیقت براساس شواهد مکه مرکز تجارت و عبادت بوده است.

زمانی که پیامبر اسلام به عنوان فاتح از شهر مدینه به مکه بازگشت، کعبه به مکان عبادت مسلمین تبدیل شد و زیارت سالانه حج به عنوان یکی از فرایض اصلی مسلمانان شکل گرفت.

این بنا تا پیش از فتح مکه به دست محمد و پیروانش محل نگهداری و پرستش بت‌ها بود. قریش در اطراف کعبه بت‌هایی

مانند لات، عزی، اسافه، نائله، منات قرار داده بودند که  بزرگ ترین این بت‌ها هبل بود ودرون کعبه قرار داشت .

طبق روایت برخی تاریخ نگاران کعبه ده بار بنا شده است: بنیان الملائکه، بنیان آدم، بنیان شیث، بنیان ابراهیم و پسرش اسماعیل، بنیان العمالقه، بنیان جرهم، بنیان مضر، بنیان قریش، بنیان عبدالله ابن زبیر، بنیان حجاج ابن یوسف الثقفی

بنابر روایت مسلمانان هنگامی که چشمه زمزم از دل زمین جوشید مردم در این منطقه  به دلیل وجود آب جمع شدند و شهر مکه را تشکیل دادند و ابراهیم به دستور خدا ساختمان کعبه را که بر اثر طوفان نوح تخریب شده ‌بود را بازسازی کرد

 

رخدادهای خانه خدا

حمله سپاه ابرهه به کعبه
پنجاه و دو سال قبل از هجرت، سپاه ابرهه، حاکم یمن برای تخریب کعبه راهی مکه شدند. اما در نزدیک مکه با هجوم پرندگان و پرتاب سنگ ریزه های این پرندگان، این حمله خنثی شد. چون سپاه ابرهه چند فیل داشت، آن سال به عام الفیل معروف شد.مصادف با همان سالی که پیامبر متولد شدند

تولد حضرت علی در خانه کعبه
بیست و سه سال قبل از هجرت، فاطمه بنت اسد همسر ابوطالب که درد وضع حمل داشت به کعبه پناه برد و رکن یمانی گشوده شد و فاطمه بنت اسد وارد خانه کعبه شد و امام علی علیه السلام در کعبه به دنیا آمدند.

تخریب کعبه با سیل

هجده سال قبل از هجرت، سیل کعبه را خراب کرد و قبایل قریش آن را باز سازی نمودند. زمان نصب حجرالاسود بین قبایل اختلاف افتاد زیرا هر قبیله می خواست افتخار نصب سنگ نصیبشان شود.

با تدبیر حضرت محمد که سی و پنج سال سال بیشتر ندارد، حجر الاسود روی پارچه ایی قرار گرفت، هر کدام از بزرگان قبایل گوشه پارچه را گرفتند و آن را کنار خانه کعبه بردند. و خود حضرت محمد حجر الاسود را نصب کرد. کعبه که بازسازی شد به دلیل مشکلات مالی قریش، ابعادش کمی از کعبه قبلی کوچک شد.

آتش گرفتن کعبه با منجنیق های سپاه اموی
در سال شصت و سه هجری، در حمله سپاه امویان به فرماندهی حصین بن نمیر، زمانی که مکه  در اختیار عبدالله بن زبیر بود محاصره شد. سپاه اموی با منجنیق شهر را کوبید که کعبه بر اثر اصابت گلوله های آتشین، تخریب شد و آتش گرفت. یزید چند روز بعد از از این حمله درگذشت و سپاه اموی به شام برگشت.

بازسازی کعبه توسط عبدالله بن زبیر
عبدالله بن زبیر، در سال شصت و چهار هجری کعبه را که نیمه ویران شده بود، بازسازی کرد. وی ابعاد کعبه را وسیع کرد و حجر اسماعیل را داخل کعبه قرار داد. ورودی در را روی زمین قرارداد و یک در جدید برای مسجد الحرام ساخت تا حاجیان از یک در وارد شوند و از در دیگر بیرون بروند. این شکل کعبه همان شکلی بود که قبل از سیل در زمان قریش وجود داشت .

تخریب دوباره کعبه در حمله حجاج بن یوسف
حجاج بن یوسف ثقفی، فرمانده سپاه اموی در سال هفتاد و سه هجری بعد از محاصره مکه، دستور داد تا شهر را با منجنیق گلوله باران کنند که کعبه هم آسیب دید . حجاج بن یوسف بعد از فتح شهر و کشتن عبدالله بن زبیر به دستور عبدالملک اموی، کارهای اضافه ای که ابن زبیر کرده بود را تخریب کرد و کعبه را به شکل قبل از زمان ابن زبیر ساخت که ابعاد آن هنوز هم به همان شکل باقی مانده است.

بردن حجر الاسود به بحرین
در سال ۳۱۷ هجری، حکومت قرامطه به مکه حمله ور شدند  و حجر الاسود را کندند و به سرزمینشان ، بحرین بردند. و  حجر الاسود بعد از بیست و دو سال از این تاریخ به مکه برگردانده شد.

ویران شدن ۳ دیوار کعبه با سیل
در ماه شعبان سال ۱۰۳۹ هجری، سیلی بزرگ آمد و سه دیوار کعبه را ویران کرد و فقط دیوار جنوبی باقی ماند. حدود چهار هزار نفر هم کشته شدند. سلطان مراد چهارم عثمانی، اقدام به بازسازی کعبه نمود و آن را دوباره ساخت که بنای آن همین است که این روزها می بینیم.

سیلی دوباره در زمان جنگ جهانی دوم
در سال ۱۳۶۰ هجری هم زمان با جنگ جهانی دوم سیلی عظیم وارد مسجد الحرام شد. این سیل یکی از هفتاد سیل ثبت شده در تایخ مکه بود که عکس های آن موجود است.

گروگانگیری در مسجدالحرام، کشته شدن مردم و خسارت به کعبه
در اول محرم سال ۱۴۰۰ پانصد سلفی به مسجدالحرام حمله کردند و نماز گزاران را به گروگان گرفتند. علاوه بر این که چهارصد نفر کشته شدند . مسجد و کعبه هم دچار خسارت شدند.

کعبه در طرح توسعه جدید
در حال حاضرپل دو تنی با عرض ۱۲ متر، ارتفاع ۱۳ متر و قطر ۹۲ متر به تازگی دور کعبه کشیده شده است تا محل طواف معلولین و کم توانان باشد. ایجاد فضای جدید برای طواف که سطحی بالاتر از زمین دارد، بحث هایی را درباره صحیح بودن طواف روی این پل مطرح شد که مراجع تقلید نیز به آن پاسخ گفتند.

 

گردآوری توسط: نادیا بهروزی – سیب سیاه